2025 - Цахим тахлын жил
Өнгөрсөн 2025 он бол хүн төрөлхтний түүхэнд ldquo Цахим тахлын жил rdquo гэж бичигдэхээр үлджээ Дэлхийн кибер гэмт хэргийн хохирол өнгөрсөн онд түүхэнд байгаагүй дээд хэмжээнд буюу 10 5 их наяд ам долларт хүрсэн байна Энэ тоог та төсөөлж байна уу Энэ бол АНУ болон Хятад ын дараа орох дэлхийн

Өнгөрсөн 2025 он бол хүн төрөлхтний түүхэнд “Цахим тахлын жил” гэж бичигдэхээр үлджээ.
Дэлхийн кибер гэмт хэргийн хохирол өнгөрсөн онд түүхэнд байгаагүй дээд хэмжээнд буюу 10.5 их наяд ам.долларт хүрсэн байна. Энэ тоог та төсөөлж байна уу?
Энэ бол АНУ болон Хятад-ын дараа орох дэлхийн 3 дахь том эдийн засагтай тэнцэхүйц хэмжээний мөнгө зөвхөн кибер гэмт хэрэгтнүүдийн халаасанд орсон гэсэн үг.
Энэ бол зүгээр нэг “Банкны алдагдал” биш, харин улс үндэстнүүдийн баялаг, компанийн нууц, хувь хүний амьдрал “Дижитал хар нүх” руу сорогдсоны баталгаа юм.
Биднийг “Монгол жижигхэн, хэнд хэрэгтэй гэж манайх руу дайрах юм” гэж назгайрч суух зуур, Монгол кибер дайны “Туршилтын полигон” болж хувирсан.
Бидний өмнө нь айдаг байсан “Спам имэйл”, “Фишинг линк”, “Компьютерын вирус” зэрэг ойлголтууд өнөөдөр зүгээр л “ХҮҮХДИЙН ТОГЛООМ” болжээ.
ХАКЕР-ууд одоо террористууд шиг, цэргийн генералууд шиг сэтгэж байна.
Тэдэнд пуужин, буу зэвсэг хэрэггүй. Тэд хил давах шаардлагагүй. Ердөө ганцхан мөр “Хортой код” илгээхэд л хангалттай.
Бид мэдээллийн технологийн үсрэнгүй эрин зуунд амьдарч байгаа ч, “Кибер аюулгүй байдлын соёл”, “Дижитал соён гэгээрэл”-гүйгээр бид зэвсэггүй цэрэгтэй адил байна.
Хэрэв бид одоо л сэрж, дижитал дархлаагаа тогтоохгүй бол, бидний бүтээсэн ухаалаг ирээдүй биднийг булшлах “Ухаалаг авс” болоход бэлэн байна.
Ингээд бид чухам ямар ертөнцөд байгаагаа, цаашид хэрхэн амьд үлдэх тухай нийтлэлээ эхлүүлье…
I. IOT: Гэрийн тагнуулчид ба “Зомби” сүлжээ
Орчин үеийн “Smart Home” концепц бол кибер гэмт хэрэгтнүүдийн хувьд “Диваажин” юм. Таны тав тухыг хангадаг төхөөрөмжүүд үнэндээ хэний төлөө ажиллаж байна вэ?
1. Робот тоос сорогч: Гэрийн бүтэц зураглагч
Та робот тоос сорогчоо зүгээр л хог цэвэрлэдэг гэж боддог уу?
2026 оны загварууд Lidar (Light Detection and Ranging) мэдрэгч болон камераар тоноглогдсон.
Хакерууд эсвэл үйлдвэрлэгч компаниуд энэ төхөөрөмжөөр дамжуулан таны гэрийн 3D зураглалыг маш нарийвчлалтай гаргаж авдаг.
Энэ датаг “Dark Web” дээр хулгайч нарт зардаг. Хулгайч танай гэрт орж ирэхээсээ өмнө аль өрөөнд үнэт зүйл байдаг, хаана камер байхгүйг, хүүхдийн өрөө хаана байдгийг мэдчихсэн байна гэсэн үг.
2. Ухаалаг хөргөгч ба ТВ: “Behavioral Surplus”
Хөргөгч таныг сонсож байна гэдэг бол хуучин мэдээ. Шинэ түвшний аюул бол Pattern Recognition юм.
Таны хөргөгч, ухаалаг тоолуур, гэрлийн системүүд нэгдэж таны амьдралын циклийг гаргадаг. Та хэдэн цагт гэрээсээ гардаг, хэзээ дотно харилцаанд ордог, хэзээ өвддөг, хэзээ цалин буудаг…
Энэ бүх “мета дата”-г цуглуулж, таны сэтгэл зүйд нөлөөлөх сурталчилгаа хийхээс гадна, таныг эзгүй үед гэр рүү чинь халдах “Cyber-Physical Attack” хийх суурь болдог.
3. “Residential Proxy” сүлжээ: Таны IP хаяг гэмт хэргийн баг болсон нь
Таны камер, роутер хакердуулсан ч хэвийн ажиллаж байгаа мэт санагддаг. Гэвч цаанаа тэд “Residential Proxy” сүлжээний нэг хэсэг болсон байдаг.
Хакерууд өөрсдийн жинхэнэ байршлыг нуухын тулд таны гэрийн интернэтийг ашиглан кибер халдлага үйлддэг.
Нэг л өдөр Цагдаагийн тусгай тасаг таны хаалгыг тогшино. Учир нь таны IP хаягаас олон улсын банкны системийг хакердсан, эсвэл хууль бус ноцтой контенттой холбоотой хандалт хийгдсэн байх болно.
Та өөрөө хийгээгүй ч, таны “Зомби” болсон төхөөрөмж үүнийг үйлдсэн гэдгийг шүүхэд нотлох бараг боломжгүй.
II. ТЕХНИК ХАНГАМЖИЙН ТРОЙН МОРЬ: Монгол дахь “Supply Chain” эрсдэл
Монгол Улсын кибер орон зай дахь хамгийн том “Цоорхой” бол хэрэглэгчийн мэдлэг дутмаг байдал биш, харин бидний ашиглаж буй техник хангамж (Hardware) өөрөө юм.
1. Huawei, ZTE болон Хятад төхөөрөмжүүдийн “Арын хаалга” (Hardware Backdoors)
Монголын айл өрх, албан байгууллагын 80–90% нь Huawei, ZTE эсвэл TP-Link зэрэг БНХАУ-д үйлдвэрлэгдсэн модем, роутер ашигладаг.
• Гео-политикийн эрсдэл: БНХАУ-ын хуулиар тус улсын технологийн компаниуд төрийн тагнуулын байгууллага шаардсан тохиолдолд мэдээлэл өгөх, хамтран ажиллах үүрэгтэй байдаг.
• Firmware Implant: Энэ бол энгийн вирус биш. Үйлдвэрээс гарахдаа л Chipset эсвэл Firmware дотор нь “Backdoor” буюу нууц хаалга суулгасан байх өндөр магадлалтай.
• Бодит аюул: “Kill Switch” буюу алсаас унтраах товчлуур. Хэрэв гео-политикийн зөрчил үүсвэл, эдгээр төхөөрөмжүүдийг нэг команд өгөхөд л “Тоосго” болгож, Монгол Улсыг бүхэлд нь интернэтгүй, холбоогүй болгох боломж техникийн хувьд бүрэн бий.
Мөн таны бүх траффик (банкны гүйлгээ, төрийн нууц) энэ төхөөрөмжөөр дамжиж байгааг санаарай. VPN хэрэглээд ч нэмэргүй, учир нь өгөгдөл VPN рүү орохоосоо өмнө техник хангамжаар боловсруулагддаг.
2. ISP түвшний “Man-in-the-Middle”
Монголд интернэтийн урсгал цөөн хэдэн гарцаар орж ирдэг. Хэрэв та HTTPS ашиглаагүй л бол таны бүх хандалт ISP-ийн түвшинд, эсвэл хилийн цаана Deep Packet Inspection (DPI) төхөөрөмжөөр шүүгдэж, хянагдаж байдаг.
2026 онд энэ хяналт нь AI-аар автоматжсан тул таныг “Сэжигтэй үг” хайхад л систем автоматаар таныг “Аюулын жагсаалт”-д бүртгэх болно.
III. AI-ААР ЗЭВСЭГЛЭСЭН ХАЛДЛАГА
2026 онд “Seeing is believing” гэдэг үг түүхийн хог дээр хаягдлаа. Бид одоо “Синтетик бодит байдал”-ын эрин үед амьдарч байна.
Хакерууд код бичихээ больж, оронд нь Хиймэл Оюун Ухааныг боолчилж сурчээ.
1. “Live-Fake” – Real-time Deepfake Streaming
2024–2025 онд бид “Deepfake”-ийг зөвхөн урьдчилан бэлтгэсэн видео бичлэг гэж ойлгодог байв. Гэтэл 2026 оны технологийн үсрэлтээр хакерууд “Real-time Face Swapping” буюу видео дуудлагыг шууд хугацаанд хувиргах чадвартай болсон.
Танд ээж тань, эсвэл компанийн захирал тань видео дуудлагаар залгана. Хоолой нь яг мөн, царайны хувирал, нүдний цавчилт нь төгс. Тэрээр “Даралт ихсээд байна, яаралтай эмний мөнгө хэрэгтэй байна” эсвэл “Энэ данс руу гүйлгээ хий” гэж тушаана.
Цаана нь хакер AI ашиглан өөрийн царай, хоолойг шүүлтүүрээр хувиргаад сууж байгаа. Энэ бол банкны систем, гэр бүлийн итгэлцлийг үндсээр нь эвдэх “Social Engineering 2.0” юм.
Үүнийг энгийн нүдээр ялгах боломжгүй болсон нь хамгийн том аймшиг.
2. Prompt Injection – Таны хувийн туслах, Таны дайсан
Одоо хүн бүр утсандаа Siri, Gemini, Copilot гэх мэт туслахтай болсон. Бид эдгээрт итгэж, бүх ирсэн имэйл, мессежээ уншуулдаг.
Хакерууд танд энгийн нэгэн сурталчилгааны имэйл эсвэл вебсайт илгээнэ. Гэвч тэр текст дотор хүний нүдэнд харагдахгүй цагаан өнгөтэй фонтоор бичсэн эсвэл кодонд нуусан Prompt Injection буюу “Нууц тушаал” байдаг.
Таны утасны AI тэр имэйлийг унших мөчид доторх тушаалыг автоматаар биелүүлж эхэлнэ.
IV. КИНЕТИК КИБЕР ДАЙН: Смарт машин ба Биет хохирол
“Cyber” гэдэг үг зөвхөн дэлгэцэн дээрх тоо биш болсон. 2026 онд кибер халдлага нь физик ертөнцөд нөлөөлж, хүний амь насанд хүрэх хэмжээнд очсон буюу “Kinetic Cyber Attack” болж хувирчээ.
1. “Дугуйтай компьютер” ба Хятад EV-ийн эрсдэл
Монгол Улсад сүүлийн жилүүдэд БНХАУ-ын цахилгаан болон ухаалаг машинууд ихээр орж ирсэн. Эдгээр машин бол зүгээр нэг тээврийн хэрэгсэл биш, байнгын интернэтэд холбогдсон, 10–20 камер, микрофон, GPS-ээр тоноглогдсон “Хөдөлгөөнт тагнуулын станц” юм.
• V2X (Vehicle-to-Everything) Hacking: Эдгээр машинууд замтайгаа, бусад машинтайгаа, сервертэйгээ байнга харилцдаг.
• “Phantom Braking”: Хакерууд машины мэдрэгч рүү “Өмнө чинь саад байна” гэсэн хуурамч дохио илгээснээр, хурдны зам дээр явж буй машиныг гэнэт огцом зогсоож, гинжин осол үүсгэх боломжтой.
• “Jackware”: Ransomware-ийн шинэ хувилбар. Өглөө ажилдаа явах гээд машиндаа суухад дэлгэц дээр “Таны машиныг түгжлээ. 1000$ төлөхгүй бол хөдөлгүүр асахгүй” гэсэн бичиг гарч ирнэ.
2. Killware – Хүний аминд хүрэх код
• Эмнэлгийн IoT (IoMT): Зүрхний аппарат (pacemaker), инсулины шахуурга зэрэг нь Bluetooth болон Wi-Fi-тай болсон. Хакерууд эдгээрийг алсаас хакердаж, доголдол үүсгэх замаар хүнд хор хөнөөл учруулах эрсдэл бий.
• Ухаалаг гэрийн аюул (Монголын нөхцөлд): Өвлийн −40 хэмд таны ухаалаг халаалтын системийг хакердаж унтраах, эсвэл хэт халааж гал алдуулах эрсдэл гарч болно.