Орчин үеийн дайны шинэ дүр төрх
Дрон Өгөгдөл ба Эдийн засаг Цэрэг дайны эдийн засгийн үндэс сууриараа өөрчилөгдөж байна Иран хариу цохилтынхоо 71 хувийг дроноор гүйцэтгэсэн бол Арабын Нэгдсэн Эмират улс ердөө 8 хоногийн дотор 1422 дрон 246 пуужинг илрүүлж саатуулсан байна Орчин цагийн дайны энэхүү онцлог шинжүүд Украины дайны явцад анх ажиглагдаж эхэлсэн бол Иран

Дрон, Өгөгдөл ба Эдийн засаг
Цэрэг-дайны эдийн засгийн үндэс сууриараа өөрчилөгдөж байна. Иран хариу цохилтынхоо 71 хувийг дроноор гүйцэтгэсэн бол Арабын Нэгдсэн Эмират улс ердөө 8 хоногийн дотор 1422 дрон, 246 пуужинг илрүүлж саатуулсан байна. Орчин цагийн дайны энэхүү онцлог шинжүүд Украины дайны явцад анх ажиглагдаж эхэлсэн бол Иран болон Ойрх Дорнодын нөхцөл байдал үүнийг зүй тогтол болгон баталж байна.
"Мэргэн зэвсэг"-ийн шинэ эрин үе
Саяхныг хүртэл "мэргэн зэвсэг" гэх ойлголтод "Томагавк" пуужин, радар-т үл үзэгдэгч сөнөөгч онгоц зэрэг өндөр өртөгтэй техникүүдийг багтаадаг байв. Харин одоо асуудлыг нэг удаагийн хэрэглээний "сүрэг" дроноор шийдэж байна. Ийм төрлийн дроныг тасралтгүй, хямд зардлаар үйлдвэрлэх боломж жижиг улс орнуудад ч бүрджээ. Өөрөөр хэлбэл, дрон үйлдвэрлэхэд заавал хүчирхэг эдийн засагтай байх албагүй болсон байна.
Зардлын зөрүү:
"Шахид" (Shahed) төрлийн дрон: $35,000$ орчим.
"Patriot" пуужин эсэргүүцэгч: $4,000,000$ орчим.
Нэг "Patriot" пуужингийн үнээр 100 гаруй дрон үйлдвэрлэх боломжтой. Энгийнээр хэлбэл, довтлогч тал хэдэн мянган доллар зарцуулж байхад, хамгаалагч тал хэдэн сая доллар үрж байна.
Шахид дрон
Израйлын Patriot
Цэргийн архитектурын хувьсал
Асуудал зөвхөн зэвсэгт байгаа юм биш. Батлан хамгаалах - цэргийн бүхэл бүтэн систем (архитектур) өөрчлөгдөх болжээ. Маш хямд, бие даасан системүүд, Хиймэл Оюун Ухааны (ХОУ) тусламжтайгаар байг онилох, арилжааны хиймэл дагуулаас мэдээлэл авах, найдвартай харилцаа холбоо болон харилцан уялдаатай мэдрэгчүүд (сенсор) - энэ бүгд нэгэн зэрэг, цагийн механизм мэт ажиллах ёстой.
Энэхүү архитектур нь дайсны хөдөлгөөн, хориглолтыг түрүүлж илрүүлэх, оновчтой шийдвэр гаргах чадварыг чухалчилж байна. АНУ-ын Агаарын хүчний туршилтаас үзэхэд ХОУ-д тулгуурласан систем нь ердөө 10 секундын дотор хүний гаргаж буй шийдвэрээс 30 дахин олон байлдааны хувилбарыг боловсруулан санал болгож байна.
Тооноос чанарт, чанараас хүртээмжид
Уламжлалт цэрэг-дайны загвар нь маш нарийн хийцтэй, өндөр өртөгтэй, үйлдвэрлэхэд цаг хугацаа шаарддаг системд тулгуурладаг байсан бөгөөд тийм зэвсгийг алдах нь асар их гарзтай байв. Харин өнөөдөр ганцхан "супер систем"-д найдах нь үр дүнгүй бөгөөд чанартай, олон дайны платформуудыг нэгэн зэрэг ажиллуулах нь ялалтын үндэс болж байна.
Украин улс энэ бүхнийг боломжтойг батлан харуулж байна. Тэдний ашиглаж буй "интерцептор" буюу саатуулагч дрон нь ердөө $2,000$-ын үнэтэй бөгөөд цагт 280 км хурдлах чадвартай. Украин сард 10,000 орчим ийм дрон үйлдвэрлэж байгаа бөгөөд 2025 оноос хойш 3,000 гаруй "Shahed" дроныг амжилттай устгаад байна. Ийм дроныг жолоодож сурахад ердөө 3-4 хоног хангалттай.
Дата буюу Өгөгдлийн дайн
Орчин үеийн дайн бол "өгөгдөл цуглуулах, ашиглах" дайн юм. Украин улс өнөөдөр дэлхийд хэнд ч байхгүй байлдааны талбарын өгөгдлийг хуримтлуулжээ. Энэхүү дата дээр тулгуурлан дайсны дроныг илрүүлэх, устгах чадамжаа эрс нэмэгдүүлж байна.
Нөгөө талд ОХУ дулаан мэдрэгч бүхий дроныг өдөрт 400 гаруйг үйлдвэрлэж байгаа бөгөөд удахгүй энэ тоог 1,000-д хүргэх зорилт тавьжээ. Харин АНУ-ын "Lockheed Martin" компани 2025 онд 600 ширхэг, 2027 онд 2,000 ширхэг "Patriot" пуужин эсэргүүцэгч үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байгаа нь тооны хувьд асар их зөрүүг харуулж байна.
Дүгнэлт
Одоо байлдааны ажиллагаа нь зэвсэг техник ээ хэн хурдан бөгөөд хямд үйлдвэрлэж чадах, байлдааны талбарт хэр хурдан нэвтрүүлэх, бодит туршлагаас олж авсан өгөгдлөө (дата) хэрхэн ашиглахаас хамаарч байна.
Үүний зэрэгцээ нэгэн ноцтой асуудал урган гарч буй нь дроны технологи алан хядагчид болон мафийн бүлэглэлүүдийн гарт орох эрсдэл юм. Зэвсэглэсэн дрон хаанаас ч цохилт өгөх боломжтой болсон тул фронтын шугамаас хол байлаа гээд аюулгүй байх баталгаа үгүй болжээ. "Мэргэн шинэ зэвсэг"-ийг олноор үйлдвэрлэдэг болж, хүн биш Хиймэл Оюун Ухаан шийдвэр гаргадаг дайн бодитой боллоо.
Нийтлэлч: Amarjargal Rinchinnyam - Ринчиннямын Амаржаргал