Бокс, Айкидо гудамжны зодоонд хэрхэн үйлчлэх вэ?
ldquo Бокс нь хамаагүй дээр ээ rdquo гэдэг ярианы орхигддог хамгийн том хэсэг юу вэ Бокс бол маш сайн спорт Цохилт хамгаалалт зай барилт хөл ажиллагаа timing буюу цаглал reaction буюу хариу үйлдэл стрессийн дор ажиллах чадвар өгдөг Гэхдээ бокс сураад гарсан хүн гудамжинд хүн цохих эрхтэй болдоггүй Ринг дээр

“Бокс нь хамаагүй дээр ээ” гэдэг ярианы орхигддог хамгийн том хэсэг юу вэ?
Бокс бол маш сайн спорт. Цохилт, хамгаалалт, зай барилт, хөл ажиллагаа, timing буюу цаглал, reaction буюу хариу үйлдэл, стрессийн дор ажиллах чадвар өгдөг.
Гэхдээ бокс сураад гарсан хүн гудамжинд хүн цохих эрхтэй болдоггүй.
Ринг дээр бол:
• шүүгчтэй,
• дүрэмтэй,
• бээлийтэй,
• жин ойролцоо,
• хонхтой,
• эмчтэй,
• хоёр тал зөвшөөрсөн байдаг.
Баарны үүдэнд бол:
• шүүгч байхгүй,
• шал хатуу,
• нөгөө хүн согтуу,
• найзууд нь хажууд,
• камераар бичигдэнэ,
• цагдаа ирнэ,
• маргааш нь мэдүүлэг өгнө. Ялангуяа энэ мэдүүлэг өгдөг хэсгийг огт мэдэхгүй залуус л боксыг амьдралд илүү гэх нь бий. Энэ маш аюултай хэсэг. Яагаад гэдгийг одоо ярьж өгье.
Тиймээс “бокс бодит амьдралд илүү” гэж хэлэхэд нэг асуулт гарна:
— Бодит амьдрал гэдэг чинь өөрийгөө хамгаалах уу, эсвэл эрүүгийн хэрэг үүсгэх үү?
Олон улсын практик: өөрийгөө хамгаалж болно, гэхдээ зодоон хийж болохгүй.
Их Британи, Австрали, АНУ зэрэг common law буюу ерөнхий эрх зүйн уламжлалтай орнуудад гол зарчим бараг ижил:
• imminent threat — халдлага бодитой, ойртсон байх
• necessity — хүч хэрэглэхээс өөр аргагүй байх
• reasonable force — боломжийн, зохистой хүч байх
• proportionality — аюултайгаа дүйцэх хэмжээний хариу байх
• not revenge — өшөө авалт биш байх
Их Британийн Засгийн газрын тайлбарт хүн өөрийгөө болон бусдыг хамгаалахын тулд “reasonable force” буюу зохистой хүч хэрэглэж болно гэж заасан байдаг. Гэхдээ “reasonable” гэдэг нь тухайн нөхцөлд үнэхээр шаардлагатай, хэтрээгүй байхыг хэлнэ.
Австралийн Холбооны Эрүүгийн хуулийн тайлбарт ч self-defence буюу өөрийгөө хамгаалах нь хүн өөрийн үйлдлийг хамгаалалтад шаардлагатай гэж итгэсэн, мөн тухайн үйлдэл нөхцөл байдалдаа зохистой байсан үед хүлээн зөвшөөрөгдөнө гэж тусгасан байдаг.
АНУ-д муж бүрийн хууль өөр боловч National Conference of State Legislatures-ийн тайлбарласан ерөнхий зарчимд “reasonable force” буюу зохистой хүч, зарим нөхцөлд castle doctrine / stand your ground гэх мэт ялгаа бий. Гэхдээ энэ нь “дуртай хүнээ цохиж болно” гэсэн үг биш, харин бодит аюулын эсрэг хуульд заасан хүрээнд хамгаалах тухай ойлголт юм.
Монголд ч “аргагүй хамгаалалт” гэдэг ойлголт бий. Улсын Дээд шүүхийн зөвлөмжид нийгэмд аюултай халдлагаас хамгаалж аргагүй хамгаалалт хийх нь эрүүгийн хуулиар зөвшөөрсөн хувь хүний эрх гэж тайлбарласан байдаг. Гэхдээ энэ нь халдлага бодитой, тулгарсан, хамгаалах зорилготой байх ёстой гэсэн агуулгатай.
— Боксын цохилт хууль дээр яаж харагдах вэ?
Боксын зааланд jab, cross, hook бол гоё техник.
Баарны гадаа бол тэр нь:
• assault — биед халдах,
• battery — хүч хэрэглэсэн халдлага,
• grievous bodily harm — хүнд гэмтэл,
• зарим тохиолдолд бүр хүний амь насанд аюултай хэрэг болж хувирна.
Нэг сайн hook эрүү дээр буувал хүн ухаан алдаж унана. Унахдаа толгойгоороо цемент, шат, бордюр, ширээний булан мөргөнө. Тэгээд “би зүгээр ганц цохисон” гэдэг тайлбар шүүх дээр тийм гоё сонсогдохгүй. Цохисон хүн энэ үед ямар их харамсал тээж байдгийг чи огт мэдрэхгүй байна. Туршлагагүй хүн эрүү рүүгээ цохиулбал маш хүнд гэмтэл, хохирол авдаг. Наад зах нь эрүү хавдана, өвдөнө, цаад зах нь эрүү хугарна. Ар гэр, найзууд, эмч, цагдаа, шүүх гээд бүгд чиний эсрэг ажиллаж эхэлнэ. Тэр үед чи бэлтгэлтэй бокс мэддэг гэдгийг хүмүүс мэдвэл байдал бүр хүндэрдэг.
• Ринг дээр хүн унахад татами, дэвжээ, эмч байна.
• Гудамжинд хүн унахад бетон байна.
Бетон бол referee биш.
Бетон бол маш шударга бус, маш хатуу шүүгч. Тэр хэнийг ч хүнд гэмтээж чадна, ямар ч ялгах зүйл байдаггүй.
— “Би бокс мэддэг” гэдэг заримдаа таны эсрэг ажиллаж болно.
Олон улсын практикт тулааны спорт, martial arts буюу тулааны урлагийн туршлага нь автоматаар “гар чинь хүйтэн зэвсэг” гэсэн хууль биш. “Black belt must register hands as lethal weapons” гэдэг бол домог. Австрали, АНУ зэрэгт ийм албан шаардлага байхгүй гэж хууль, тулааны урлагийн тайлбаруудад олонтаа дурддаг.
Гэхдээ таны бэлтгэл шүүхийн үнэлгээнд огт хамаагүй гэсэн үг биш.
Хэрвээ та бокс мэддэг хүн байж:
• согтуу хүнийг хүчтэй цохисон,
• унасан хойно нь үргэлжлүүлсэн,
• аюул дууссан байхад дахиад цохисон,
• зай авах боломжтой байж нокаут хийсэн
бол “би айсан” гэдэг тайлбар илүү нарийн шалгагдана. Учир нь та жирийн хүнээс илүү хяналттай, илүү чадвартай, цохилтын үр дагаврыг ойлгох ёстой хүн гэж үзэгдэх магадлалтай.
Монголчилбол:
• Бокс мэддэг байлаа гээд давуу эрх биш.
• Заримдаа нэмэлт хариуцлага.
Аа харин, Айкидо энэ ярианд яагаад утгатай вэ?
Айкидо нь рингэнд боксчныг ялах гэж бүтээгдээгүй. Үүнийг айкидочид өөрсдөө ч ойлгох хэрэгтэй. Харин айкидо дараах зүйлсийг онцолдог:
• maai — зай барих
• tai sabaki — довтолгооны шугамаас гарах